ప్రపంచాన్ని యథాతథంగా మనం ఎప్పుడూ అనుభూతి చెందలేం. మన చుట్టూ ఏ సంఘటన జరిగినా, అది అందరికీ ఒకేలా అనిపిస్తుందని మనం తరచూ అనుకుంటాం. కానీ నిజానికి, ఒకే సంఘటన ఇద్దరు వ్యక్తులకు రెండు వేర్వేరు అనుభవాలుగా మారొచ్చు. ఎందుకంటే, మన మెదడు ఆ సంఘటనను ఎలా గ్రహిస్తుందో, దానిపైనే మన అనుభవం చాలా వరకు ఆధారపడి ఉంటుంది.
ఒకే సంఘటనను ఇద్దరు వ్యక్తులు ఎందుకు వేర్వేరుగా అర్థం చేసుకుంటారు?
ఇద్దరు వ్యక్తులు సరిగ్గా ఒకే ప్రదేశంలో, ఒకే సమయంలో ఉన్నప్పటికీ, అదే సంఘటనను పూర్తిగా భిన్నంగా ఎలా గుర్తుంచుకుంటారో మీరు ఎప్పుడైనా ఆలోచించారా?
సాయంకాల సమయంలో ఒక పార్క్‌లో నడుచుకుంటూ వెళ్తున్న ఇద్దరు స్నేహితులను ఊహించుకోండి.
వాతావరణం చల్లగా ఉంది. చుట్టూ ప్రశాంతత నెలకొంది. కొంతమంది ఎవరితోనూ మాట్లాడకుండా వాళ్ల పక్కనుంచి నడుచుకుంటూ వెళ్తున్నారు.
ఆ క్షణంలో ఒక స్నేహితుడికి, "ఎంత ప్రశాంతమైన వాతావరణం!" అనిపిస్తుంది.
మరొక స్నేహితుడికి మాత్రం, "ఏదో అసౌకర్యంగా ఉంది," అనిపిస్తుంది.
ఆ క్షణం మాత్రం ఒకటే.
కానీ వారి అనుభవం మాత్రం పూర్తిగా వేరు.
మనకు తెలియకుండానే ఇలాంటి అనుభవాలు మన జీవితంలో చాలా తరచుగా ఎదురవుతుంటాయి.
అది చిన్న విషయమైనా, పెద్ద సంఘటనైనా ఇదే జరుగుతుంది.
- ఇద్దరు తోబుట్టువులు ఒకే ఇంట్లో పెరిగినప్పటికీ, తమ బాల్యాన్ని పూర్తిగా భిన్నంగా గుర్తుంచుకుంటారు.
- ఇద్దరు సహోద్యోగులు ఒకే సమావేశానికి హాజరైనా, దాన్ని ఒక్కొక్కరు ఒక్కోలా అనుభవిస్తారు.
- కొందరు అందరి దృష్టి తమపై ఉండటాన్ని ఇష్టపడతారు. మరికొందరు మాత్రం ఎవరూ తమను గమనించకపోతే బాగుంటుందని కోరుకుంటారు.
ఒకే సంఘటనను మన మెదడు ఎలా అర్థం చేసుకుంటుంది?
మనమంతా ఒకే విషయాలను చూస్తున్నామని, వాటికి ఒక్కొక్కరం ఒక్కో విధంగా స్పందిస్తున్నామని అనుకోవడం సహజం.
కానీ నిజానికి, మనం అనుకున్నట్టు అది జరగదు.
ప్రతి క్షణం, మీ ఇంద్రియాలు మీ మనస్సు సాధారణంగా గ్రహించగలిగే దానికంటే ఎంతో ఎక్కువ సమాచారాన్ని సేకరిస్తాయి. కానీ వాటిలో చాలా వరకు మీ దృష్టికే రావు. మీకు తెలియకముందే, దేనిని గమనించాలి, దేనిని విస్మరించాలి అనేది మీ మెదడు నిశ్శబ్దంగా నిర్ణయిస్తుంది.
ఆ తర్వాత, మీ మెదడు గమనించిన సమాచారానికి సందర్భానుసారంగా అర్థం ఇవ్వడం ప్రారంభిస్తుంది. మీరు గ్రహించేలోపే, ఆ క్షణాన్ని మీ గత అనుభవాలన్నింటితో క్షణాల్లో పోల్చి చూస్తుంది.
"నేను ఇలాంటిది ఇంతకు ముందు ఎప్పుడైనా చూశానా?"
"ఇది సురక్షితంగా అనిపిస్తుందా?"
"నేను దీనిపై శ్రద్ధ పెట్టాలా?"
ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు మీ జ్ఞాపకాలు, మీ సంబంధాలు, మీ భయాలు, మీ అలవాట్లు, మిమ్మల్ని తీర్చిదిద్దిన అనుభవాలన్నింటి నుంచే వస్తాయి.
అందుకే ఒకే క్షణం వేర్వేరు వ్యక్తులకు పూర్తిగా వేర్వేరు అర్థాలను ఇస్తుంది.
ఒకే పరిస్థితికి మనం ఎందుకు వేర్వేరుగా స్పందిస్తాం?
మీ ఫోన్ రింగ్ అవుతోందని ఊహించుకోండి.
మీరు ఉద్యోగ ఇంటర్వ్యూ ఫలితం కోసం ఎదురుచూస్తుంటే, మీ గుండె ఒక్కసారిగా వేగంగా కొట్టుకోవచ్చు.
అదే, మీరు ఇప్పుడే పని ముగించుకుని ఇంటికి వస్తుంటే, దాన్ని అలాగే మోగనివ్వవచ్చు.
ఇటీవల ఏదైనా బాధాకరమైన వార్త విన్నట్లయితే, అదే రింగ్‌టోన్ మిమ్మల్ని అకస్మాత్తుగా ఆందోళనకు గురిచేయవచ్చు.
రింగ్‌టోన్ మారలేదు.
మారింది దానికి మీరు ఇచ్చే అర్థమే.
మన భావోద్వేగాలు కూడా ఇదే విధంగా పనిచేస్తాయి.
ఒత్తిడితో కూడిన రోజున, ఒక చిన్న సందేశం కూడా ఏదో తేడాగా అనిపించవచ్చు. తటస్థమైన ముఖ కవళిక కూడా స్నేహపూర్వకంగా లేదనిపించవచ్చు. ఆలస్యంగా వచ్చిన జవాబు, ఏదైనా తప్పు జరిగిందేమో అని మిమ్మల్ని ఆలోచింపజేయవచ్చు.
అదే, మంచి రోజున అయితే అవేవీ మీ దృష్టిని పెద్దగా ఆకర్షించవు.
నిజానికి, ప్రపంచం ఒక్కసారిగా మారిపోలేదు.
మారింది మీరు దానిని చూసే కోణం మాత్రమే.
జ్ఞాపకాలు నిజంగా ఎలా పనిచేస్తాయి?
మనం సంఘటనలను గుర్తుంచుకునే విధానం కూడా ఇలాగే పనిచేస్తుంది.
మనకు జ్ఞాపకాలు అంటే జరిగినదాన్ని యథాతథంగా రికార్డు చేసే వీడియోల్లాంటివని అనిపిస్తుంది. కానీ అవి అలా ఉండవు.
మీరు ఏదైనా గుర్తుచేసుకున్న ప్రతిసారీ, మీ మెదడు దానిని మళ్లీ నిర్మిస్తుంది. కొన్ని వివరాలు మరింత స్పష్టమవుతాయి. మరికొన్ని మసకబారిపోతాయి. కొత్త అనుభవాలు, పాత జ్ఞాపకాలు మీకు కలిగించే అనుభూతిని కూడా మార్చేస్తాయి.
అందుకే ఇద్దరు వ్యక్తులు ఒకే సంఘటనను పూర్తిగా వేర్వేరు విధాలుగా గుర్తుంచుకోగలరు.
వారి మనస్సులో అది ఎలా మిగిలిపోయిందో, వారు అదే గుర్తుచేసుకుంటారు.
అందువల్ల, ఒకే సంఘటనను గుర్తుంచుకున్నా, ఇద్దరి జ్ఞాపకాలు ఒకేలా ఉండకపోవచ్చు.
అదే కారణంగా మన మధ్య అపార్థాలు కూడా సులభంగా ఏర్పడతాయి.
అపార్థాలు ఎందుకు ఏర్పడతాయి?
జరిగిన దాని గురించే వాదిస్తున్నామని మనం అనుకుంటాం. కానీ చాలా సందర్భాల్లో, ఆ సంఘటన మనలో ప్రతి ఒక్కరికీ ఏమి అర్థమైందో దాని గురించే మాట్లాడుకుంటూ ఉంటాం.
ఒకే మాటలు ఒక వ్యక్తికి ఆప్యాయంగా అనిపిస్తే, మరొకరికి విమర్శలా అనిపించవచ్చు.
ఒకే నిశ్శబ్దం ఒకరికి ప్రశాంతంగా అనిపిస్తే, మరొకరికి ఒంటరితనంగా అనిపించవచ్చు.
ఈ రెండూ నిజమైన అనుభవాలే కావచ్చు.
బహుశా, అన్నింటికంటే ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఇదే.
ప్రపంచాన్ని మనం నిజంగా ఎలా అనుభవిస్తాం?
మీరు ప్రపంచాన్ని ఉన్నది ఉన్నట్లుగా ఎప్పుడూ అనుభవించరు.
మీరు చూసిన, అనుభవించిన మరియు జీవించిన ప్రతిదాని ఆధారంగా మీ మనస్సు నిర్మించుకున్న ప్రపంచాన్నే మీరు అనుభవిస్తారు.
చాలా సందర్భాల్లో అది మీకు ఎంతో ఉపయోగపడుతుంది. ప్రతి విషయాన్ని మొదటి నుంచి అర్థం చేసుకోవాల్సిన అవసరం లేకుండా, జీవితంలో ముందుకు సాగేందుకు అది మీకు సహాయపడుతుంది.
కానీ అదే సమయంలో, మీకు స్పష్టంగా కనిపించేది మరొకరికి అంతే స్పష్టంగా కనిపించకపోవచ్చు.
బహుశా, తర్వాతిసారి ఎవరైనా ఒక పరిస్థితిని మీకంటే భిన్నంగా చూసినప్పుడు, ఇలా ఆలోచించండి
"నేను చూసేది వాళ్లు ఎందుకు చూడలేకపోతున్నారు?"
అని అడగడానికి బదులుగా,
"నేను చూడలేనిది వాళ్లు ఏమి చూస్తున్నారు?"
అని మీరే మిమ్మల్ని అడగండి.
ఆ ఒక్క ప్రశ్నే, ప్రపంచాన్ని చూసే మీ కోణాన్ని మార్చగలదు.
గమనిక: ఈ వ్యాసంలో చర్చించిన భావాలు కాగ్నిటివ్ సైకాలజీ మరియు న్యూరోసైన్స్‌లో విస్తృతంగా అధ్యయనం చేయబడిన అంశాల ఆధారంగా వివరించబడ్డాయి. మరింత లోతుగా తెలుసుకోవాలనుకునే పాఠకుల కోసం కొన్ని విశ్వసనీయమైన పరిశోధనా మూలాలను క్రింద జోడించాము.
References
Selective Attention and Perception
Springer. Selective Attention to Stimulus Representations in Perception and Memory
How Prior Experience Shapes Perception
Nature Human Behaviour. Neurocomputational Mechanisms Underlying Motivated Seeing.
Confirmation Bias
PubMed Central (PMC). Confirmation Bias Through Selective Readout of Information Encoded in Human Parietal Cortex.
How Human Memory Is Reconstructed
PubMed. Surprise, Memory, and Retrospective Judgment Making.