ನಮ್ಮ ಸುತ್ತ ಏನಾದರೂ ಒಂದು ಘಟನೆ ನಡೆದಾಗ, ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ನಿಜ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಒಂದೇ ಘಟನೆ ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಎರಡು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಭಿನ್ನ ಅನುಭವಗಳಾಗಬಹುದು.
ಏಕೆಂದರೆ, ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಆ ಘಟನೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನೋಡುತ್ತದೆ, ಹೇಗೆ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ನಮ್ಮ ಅನುಭವ ಬಹಳಷ್ಟು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಒಂದೇ ಘಟನೆ ಇಬ್ಬರಿಗೆ ಏಕೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ?
ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಒಂದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ, ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ, ಒಂದೇ ಘಟನೆ ನಡೆದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ನೀವು ಎಂದಾದರೂ ಯೋಚಿಸಿದ್ದೀರಾ?
ಸಂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಇಬ್ಬರು ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.
ಹವಾಮಾನ ತಂಪಾಗಿದೆ. ಸುತ್ತಲೂ ಮೌನ. ಕೆಲವರು ಯಾರೊಂದಿಗೂ ಮಾತನಾಡದೆ ಅವರ ಪಕ್ಕದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಸ್ನೇಹಿತನಿಗೆ, "ಎಷ್ಟು ನೆಮ್ಮದಿಯ ವಾತಾವರಣ!" ಎಂದು ಅನಿಸುತ್ತದೆ.
ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸ್ನೇಹಿತನಿಗೆ ಮಾತ್ರ, "ಏನೋ ಸರಿಯಿಲ್ಲ ಅನ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ," ಎಂದು ಅನಿಸುತ್ತದೆ.
ಆ ಕ್ಷಣ ಒಂದೇ. ಆದರೆ ಅವರಿಬ್ಬರ ಅನುಭವ ಮಾತ್ರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೇರೆ.
ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಾಗದೆಯೇ ಇಂಥ ಅನುಭವಗಳು ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
ಅದು ಸಣ್ಣ ವಿಷಯವಾಗಿರಲಿ, ದೊಡ್ಡ ಘಟನೆ ಆಗಿರಲಿ — ಇದೇ ಆಗುತ್ತದೆ.
- ಒಂದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಇಬ್ಬರು ಅಣ್ಣ-ತಮ್ಮಂದಿರು ಅಥವಾ ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿಯರು ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದ ದಿನಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
- ಒಂದೇ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು, ಸಭೆ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ತಮಗೆ ಆದ ಅನುಭವವನ್ನು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಬಹುದು.
- ಕೆಲವರಿಗೆ ಎಲ್ಲರ ಗಮನ ತಮ್ಮ ಮೇಲಿರುವುದು ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರಿಗೆ ಯಾರೂ ತಮ್ಮನ್ನು ಗಮನಿಸದೇ ಇದ್ದರೆ ಸಾಕು ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ.
ಒಂದೇ ಘಟನೆಗೆ ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಹೇಗೆ ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತದೆ?
ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ, ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮಾತ್ರ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಹಜ.
ಆದರೆ ನಿಜದಲ್ಲಿ ವಿಷಯ ಅಷ್ಟು ಸರಳವಾಗಿಲ್ಲ.
ನಮ್ಮ ಸುತ್ತ ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೋ ಸಂಗತಿಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣು, ಕಿವಿ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅವೆಲ್ಲವೂ ನಮ್ಮ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
ನಮಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿವಾಗುವ ಮೊದಲೇ, ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಕೊಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ಗಮನ ಕೊಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ತಾನೇ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಅದಾದ ಮೇಲೆ, ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಅದು ಒಂದು ಅರ್ಥ ಕೊಡಲು ಶುರುಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಾವು ಏನಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಆ ಕ್ಷಣವನ್ನು ನಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಅನುಭವಗಳ ಜೊತೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿರುತ್ತದೆ.
"ಇಂಥದ್ದನ್ನು ನಾನು ಈ ಹಿಂದೆ ನೋಡಿದ್ದೇನಾ?"
"ಇದು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆಯೆಂದು ನನಗೆ ಅನಿಸುತ್ತಿದೆಯಾ?"
"ನಾನು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಕೊಡಬೇಕಾ?"
ಇಂಥ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಗಳು ನಮ್ಮ ನೆನಪುಗಳಿಂದ, ನಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಗಳಿಂದ, ನಮ್ಮ ಭಯಗಳಿಂದ, ನಮ್ಮ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ನಮ್ಮನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಹಳೆಯ ಅನುಭವಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ.
ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಒಂದೇ ಕ್ಷಣ ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಎರಡು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೇರೆ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಡಬಹುದು.
ಒಂದೇ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ನಾವು ಏಕೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತೇವೆ?
ನಿಮ್ಮ ಫೋನ್ ರಿಂಗ್ ಆಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.
ನೀವು ಉದ್ಯೋಗದ ಸಂದರ್ಶನದ ಫಲಿತಾಂಶಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಫೋನ್ ರಿಂಗ್ ಆದ ತಕ್ಷಣ ನಿಮ್ಮ ಹೃದಯ ಜೋರಾಗಿ ಬಡಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಅದೇ ನೀವು ಈಗಷ್ಟೇ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಸಿಕೊಂಡು ಮನೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದರೆ, ಫೋನ್ ಹಾಗೆಯೇ ರಿಂಗ್ ಆಗಲಿ ಎಂದು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬಹುದು.
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಿಮಗೆ ಯಾವುದಾದರೂ ನೋವು ಕೊಡುವ ಸುದ್ದಿ ಬಂದಿದ್ದರೆ, ಅದೇ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಏಕಾಏಕಿ ಆತಂಕ ಹುಟ್ಟಿಸಬಹುದು.
ಇಲ್ಲಿ ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ.
ಬದಲಾಗಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ ನೀವು ಕೊಡುವ ಅರ್ಥ.
ನಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳೂ ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
ಒತ್ತಡದಿಂದ ತುಂಬಿದ ದಿನದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಮೆಸೇಜ್ ಕೂಡ ಏನೋ ಸರಿಯಿಲ್ಲ ಅನ್ನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು.
ಯಾರಾದರೂ ಸುಮ್ಮನೆ ಇಟ್ಟಿರುವ ಮುಖಭಾವವೂ ಸ್ನೇಹಪರವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅನಿಸಬಹುದು.
ಯಾರಾದರೂ ತಡವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದರೆ, "ಏನಾದರೂ ತಪ್ಪಾಗಿದೆಯೇ?" ಎಂದು ಮನಸ್ಸು ಯೋಚಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಬಹುದು.
ಆದರೆ ಅದೇ ನೀವು ಖುಷಿಯಾಗಿರುವ ದಿನವಾಗಿದ್ದರೆ, ಇಂಥ ಯಾವುದೂ ನಿಮ್ಮ ಗಮನವನ್ನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಸೆಳೆಯದೇ ಇರಬಹುದು.
ನಿಜವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ, ಜಗತ್ತು ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ನೀವು ನೋಡುವ ರೀತಿ ಮಾತ್ರ.
ನಮ್ಮ ನೆನಪುಗಳು ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ?
ನಾವು ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯೂ ಇದೇ ತರಹ ಇರುತ್ತದೆ.
ನಮ್ಮ ನೆನಪುಗಳು ಎಂದರೆ ನಡೆದದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಸಿಟ್ಟಿರುವ ವಿಡಿಯೋ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್‌ಗಳು ಎಂದು ನಮಗೆ ಅನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವು ಹಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ನೀವು ಯಾವುದಾದರೂ ಹಳೆಯ ಘಟನೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಾಗಲೆಲ್ಲ, ನಿಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಆ ನೆನಪನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಕೆಲವು ವಿವರಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ.
ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮಸುಕಾಗುತ್ತವೆ.
ನಂತರ ನಡೆದ ಹೊಸ ಅನುಭವಗಳು, ಹಳೆಯ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ನೀವು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯನ್ನೂ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು.
ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಒಂದೇ ಘಟನೆ ನಡೆದಿದ್ದರೂ, ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆ ಘಟನೆ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆಯೋ, ಅವರು ಅದನ್ನೇ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಹೀಗಾಗಿ, ಒಂದೇ ಘಟನೆಯನ್ನು ಇಬ್ಬರೂ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಅವರ ನೆನಪುಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿರಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ.
ಇದರಿಂದಲೇ ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಅಪಾರ್ಥಗಳು ಕೂಡ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಅಪಾರ್ಥಗಳು ಏಕೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ?
ನಾವು ನಡೆದ ಘಟನೆ ಬಗ್ಗೆ ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ.
ಆದರೆ ಅನೇಕ ಬಾರಿ, ನಿಜವಾಗಿ ನಾವು ವಾದಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಆ ಘಟನೆ ನಮಗೆ ಏನು ಅನಿಸಿತು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ.
ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಅದೇ ಮಾತು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹೇಳಿದಂತೆ ಅನಿಸಬಹುದು.
ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಅದೇ ಮಾತು ಟೀಕೆಯಂತೆ ಕೇಳಿಸಬಹುದು.
ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಅದೇ ಮೌನ ನೆಮ್ಮದಿಯಂತೆ ಅನಿಸಬಹುದು.
ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಅದೇ ಮೌನ ಒಂಟಿತನದಂತೆ ಕಾಡಬಹುದು.
ಇಬ್ಬರಿಗೂ ತಮಗೆ ಅನಿಸಿದದ್ದು ನಿಜವೇ ಆಗಿರಬಹುದು.
ಬಹುಶಃ, ಇಲ್ಲೇ ಈ ವಿಷಯದ ಅಚ್ಚರಿ ಅಡಗಿದೆ.
ಹಾಗಾದರೆ ನಾವು ಜಗತ್ತನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇವೆ?
ನಾವು ಜಗತ್ತನ್ನು ಅದು ಹೇಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ನೇರವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ನಾವು ನೋಡಿದ, ಅನುಭವಿಸಿದ ಮತ್ತು ಬದುಕಿದ ಎಲ್ಲದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ನಾವು ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇವೆ.
ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ನಮಗೆ ತುಂಬಾ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಷಯವನ್ನೂ ಮೊದಲಿನಿಂದ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ, ಜೀವನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ನಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಅನುಭವಗಳೇ ನಮಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
ಆದರೆ ಇದರ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖವೂ ಇದೆ.
ನಿಮಗೆ ತುಂಬಾ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ವಿಷಯ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಅಷ್ಟೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣದೇ ಇರಬಹುದು.
ಆದ್ದರಿಂದ, ಮುಂದಿನ ಬಾರಿ ಯಾರಾದರೂ ಒಂದು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಮ್ಮಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ, ತಕ್ಷಣವೇ,
"ನಾನು ನೋಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅವರು ಯಾಕೆ ನೋಡುತ್ತಿಲ್ಲ?"
ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು, "ನನಗೆ ಕಾಣದೇ ಇರುವುದನ್ನು ಅವರು ಏನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ?" ಎಂದು ನಿಮ್ಮನ್ನೇ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಿ.
ಆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ, ನೀವು ಜಗತ್ತನ್ನು ನೋಡುವ ರೀತಿಯನ್ನೇ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಿಸಬಹುದು.
ಗಮನಿಸಿ: ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿರುವ ವಿಚಾರಗಳು ಕಾಗ್ನಿಟಿವ್ ಸೈಕಾಲಜಿ ಮತ್ತು ನ್ಯೂರೋಸೈನ್ಸ್ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರುವ ಹಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಆಧಾರಿತವಾಗಿವೆ. ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವ ಓದುಗರಿಗಾಗಿ, ಕೆಲವು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸಂಶೋಧನಾ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೀಡಿದ್ದೇವೆ.
References
Selective Attention and Perception
Springer. Selective Attention to Stimulus Representations in Perception and Memory
How Prior Experience Shapes Perception
Nature Human Behaviour. Neurocomputational Mechanisms Underlying Motivated Seeing.
Confirmation Bias
PubMed Central (PMC). Confirmation Bias Through Selective Readout of Information Encoded in Human Parietal Cortex.
How Human Memory Is Reconstructed
PubMed. Surprise, Memory, and Retrospective Judgment Making.